Στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού δικτύου ΑΤΗΕΝΑ, το 2011 εντάχθηκαν στην Ευρωπαϊκή Ψηφιακή Βιβλιοθήκη Europeana 18.325 ενδιαφέροντα ψηφιακά τεκμήρια, αρκετά από αυτά ιδιαίτερα σημαντικά, από το ΥΠΠΟΤ και άλλους 12 μεγαλύτερους ή μικρότερους ελληνικούς πολιτιστικούς φορείς. Ακολουθεί συνοπτικά το περιεχόμενο που προβάλλουν οι φορείς που συμμετείχαν από την Ελλάδα.

Το 2012 το ΥΠΠΟΤ θα συνεχίσει τη συνεργασία με πολιτιστικούς φορείς για την προβολή του ψηφιακού πολιτιστικού αποθέματος στη Europeana μέσω του ευρωπαϊκού δικτύου Linked Heritage (συνέχεια του ΑΤΗΕΝΑ) καθώς και μέσω εθνικής υποδομής που θα αποτελέσει κύριο σημείο διάθεσης ελληνικού πολιτιστικού περιεχομένου στη Europeana. Για τις δράσεις αυτές και για τη δυνατότητα συμμετοχής και συνεργασίας των πολιτιστικών φορέων θα ακολουθήσει σύντομα ενημέρωση.

Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού
Διεύθυνση Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών


Ενδιαφέροντα ελληνικά πολιτιστικά τεκμήρια στη Europeana

Οι ψηφιακές συλλογές της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας του Υπουργείου Πολιτισμού και Τουρισμού παρουσιάζουν ανασκαφικά ευρήματα και εκθέματα των σημαντικότερων δημόσιων αρχαιολογικών μουσείων της χώρας, που αποτυπώνουν το εύρος και την ποικιλομορφία του ελληνικού πολιτισμού. Προβάλλονται μεταξύ άλλων χαρακτηριστικά έργα γλυπτικής, ζωγραφικής, μεταλλοτεχνίας, μικροτεχνίας, αγγεία, ψηφιδωτά, χαρακτικά, μολυβδόβουλλα, επιγραφές και νομίσματα διαφορετικών χρονολογικών περιόδων και ρυθμών.

Το Μουσείο Μπενάκη παρουσιάζει στη Europeana έναν αξιόλογο αριθμό αντικειμένων αντιπροσωπευτικών τόσο των πολύτιμων και πολυπληθών συλλογών του όσο και της μουσειακής του δομής. Τα αντικείμενα αυτά αποτελούν εκλεκτά δείγματα της ιστορικής διαδρομής του Ελληνισμού από τα προϊστορικά χρόνια μέχρι τον 20ο αιώνα, της ενότητας των ξένων πολιτισμών (προκολομβιανή, κινέζικη και ισλαμική τέχνη), και των έργων των Ελλήνων δημιουργών του 20ου αιώνα (ο ζωγράφος Νίκος Χατζηκυριάκος-Γκίκας και ο γλύπτης Γιάννης Παππάς). Ιδιαίτερης σημασίας είναι η επιλογή από τα Φωτογραφικά Αρχεία και το Τμήμα Παιχνιδιών και Παιδικής Ηλικίας.

Ένα μοναδικό έργο τέχνης είναι η ζωφόρος του Παρθενώνα, μία συνεχής ζώνη με ανάγλυφες παραστάσεις, που περιέτρεχε το πάνω μέρος του σηκού, του κυρίως ναού του Παρθενώνα, μέσα από την εξωτερική κιονοστοιχία του. Θέμα της ήταν η πομπή προς την Aκρόπολη που γινόταν κατά τα Mεγάλα Παναθήναια, η γιορτή προς τιμήν της θεάς Aθηνάς. H κατασκευή της ζωφόρου τοποθετείται μεταξύ 443-438 π.Χ. Η συλλογή παρέχεται από το Εθνικό Κέντρο Τεκμηρίωσης. Παρέχονται επίσης χάλκινα νομίσματα του Μακεδονικού Βασιλείου (4ος αιώνας π.Χ.)

H Μεγάλη Μουσική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος «Λίλιαν Βουδούρη» συνεισφέρει μέσω του Athena στην Europeana το πλήρες αρχείο του Μίκη Θεοδωράκη, το οποίο ο συνθέτης παραχώρησε στη Βιβλιοθήκη. Το Αρχείο, που χωρίζεται σε δύο μέρη, στο μουσικό και στο αρχείο κειμένων, αποτυπώνει την πολύχρονη πορεία του συνθέτη στα μουσικά και ευρύτερα καλλιτεχνικά δρώμενα της χώρας, σκιαγραφώντας παράλληλα το κοινωνικό και πολιτικό τοπίο μέσα στο οποίο κινήθηκε. Ανάμεσα στα περιεχόμενα του αρχείου, εκτός από χειρόγραφα έργων του, όπως το Canto General ή το Άξιον Εστί, ξεχωρίζουν για τον ιστορικό τους χαρακτήρα, χειρόγραφες σημειώσεις του Θεοδωράκη πάνω σε χαρτοπετσέτες, από την περίοδο της εξορίας του.

Τα αρχεία και οι μουσειακές συλλογές του Πολιτιστικού Ιδρύματος Ομίλου Πειραιώς περιλαμβάνουν ποικίλο και ευρύ πολιτιστικό περιεχόμενο, το οποίο εστιάζει στην ιστορία της τεχνολογίας, από τις παραδοσιακές τεχνικές έως τη βιομηχανική παραγωγή. Με τον τρόπο αυτό, ενθαρρύνεται η γνώση διακριτών ειδών και τρόπων παραγωγής που αναπτύχθηκαν στην Ελλάδα, από την αρχαιότητα μέχρι την σύγχρονη εποχή. Διαθέσιμες στην Europeana θα βρείτε τμήμα των συλλογών των ακόλουθων μουσείων του ΠΙΟΠ:
Μουσείο Βιομηχανικής Ελαιουργίας Λέσβου, Αγία Παρασκευή Λέσβου
Μουσείο Περιβάλλοντος Στυμφαλίας, Στυμφαλία Πελοπόννησος
Μουσείο Μετάξης, Σουφλί Θράκης
Μουσείο Μαρμαροτεχνίας, Τήνος

Το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης προβάλει μέσω της Europeana ένα πολύ χαρακτηριστικό δείγμα έργων σύγχρονης τέχνης που διαθέτει στη συλλογή του. Ο επισκέπτης μπορεί να δει σημαντικά έργα ελλήνων και ξένων καλλιτεχνών, καλύπτοντας τόσο τις πρωτοποριακές τάσεις και τις πειραματικές αναζητήσεις του καλλιτεχνικού παρόντος όσο και του ιστορικού βάθους. Μέσω της Europeana προβάλλονται αντιπροσωπευτικά έργα των κλασικών της βιντεοτέχνης (Βιόλα, Πάικ, Χιλλ), σημαντικά έργα ξένων καλλιτεχνών όπως το Καράβι της ζωής μου του Ίλια Καμπακόφ, αντιπροσωπευτικά έργα ελλήνων καλλιτεχνών της γενιάς του ’70 καθώς και νέων και ανερχόμενων δημιουργών.

Το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης παρουσιάζει μέσω της Europeana:  
- μια μοναδική συλλογή μαρμάρινων Κυκλαδικών ειδωλίων και αγγείων της 3ης χιλιετίας π.Χ., που μεταξύ άλλων έχουν αποτελέσει πηγή έμπνευσης για σημαντικούς καλλιτέχνες των αρχών του 20ου αιώνα,  
- μια επιλογή από χαρακτηριστικά αντικείμενα των διαφόρων περιόδων της αρχαίας ελληνικής ιστορίας (2000 π.Χ. – 395 μ.Χ.),  
- αντιπροσωπευτικά τέχνεργα από την αρχαία Κύπρο, σταυροδρόμι πολιτισμών της ανατολικής Μεσογείου, μεταξύ των οποίων μοναδικής σπουδαιότητας λίθινα ανθρωπόμορφα ειδώλια, χάλκινα αντικείμενα, γυάλινα και πήλινα αγγεία, καθώς και υψηλής αισθητικής χρυσά κοσμήματα, που καλύπτουν το χρονολογικό εύρος από την Χαλκολιθική εποχή έως την πρώιμη Βυζαντινή περίοδο.

Το Μουσείο Ελληνικής Λαϊκής Τέχνης παρουσιάζει μέσω της Europeana αντικείμενα της καθημερινής ζωής και των εθιμικών εκδηλώσεων, του σπιτιού και της δουλειάς, χρηστικά και διακοσμητικά, που φωτίζουν όψεις της ζωής, των αντιλήψεων, των αισθητικών προτιμήσεων, των φόβων και των επιθυμιών των ανθρώπων του κοντινού παρελθόντος. Τα αντικείμενα αναδεικνύουν την πολυμορφία των τοπικών παραδόσεων –οι οποίες καθορίζουν τις φόρμες, τις τεχνικές και τα μοτίβα–, τη δεξιοτεχνία, τη φαντασία και την ευρηματικότητα των λαϊκών τεχνιτών.

Ακαδημία Αθηνών. Η συλλογή χειρογράφων του Διονυσίου Σολωμού (Ζάκυνθος 1797 - Κέρκυρα 1857) περιέχει μερικά από τα καλύτερα ποιήματά του εμπνευσμένα από την Ελληνική Επανάσταση του 1821: Σχεδιάσματα των "Ελεύθερων Πολιορκημένων" που εμπνεύσθηκε, όταν από τη βρετανοκρατούμενη Ζάκυνθο, αγωνιούσε για την τύχη του Μεσολογγίου, "Εις το θάνατο του Λορδ Μπάϊρον» που πέθανε εκεί το 1824, "Η γυναίκα της Ζάκυθος », ένα σκληρό σατιρικό ποίημα σε μορφή πεζού, που αποτελεί μια μελέτη του κακού, και πολλά άλλα. Εκτός από την ανεκτίμητη λογοτεχνική τους αξία, τα χειρόγραφα αποτυπώνουν το πνεύμα του ποιητή, καθώς πάλευε να κυριαρχήσει και να δώσει ποιητική μορφή σε μια δημοτική ελληνική γλώσσα ακόμα υπό διαμόρφωση κατά τις πρώτες δεκαετίες του 19ου αιώνα.

Οι ταχυδρομικές κάρτες και οι φωτογραφίες του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών & Μελετών «Ελευθέριος Κ. Βενιζέλος» παρουσιάζουν την πολιτική και προσωπική διαδρομή του Ελευθερίου Βενιζέλου από τα τέλη του 19ου αιώνα έως τα μέσα του 20ού. Ιδιαίτερου πολιτιστικού ενδιαφέροντος είναι η παρουσίαση των χρόνων της Κρητικής Πολιτείας (1898-1912) κατά την οποία η Κρήτη ήταν αυτόνομη. Όψεις των μεγάλων πόλεων της Κρήτης, σημαντικά κτίρια (νοσοκομεία, ναοί, δημόσια κτίσματα κ.λπ.) αλλά και εικόνες της κοινωνικής ζωής, όλα ιδιαίτερα ενδιαφέροντα για την ιστορική έρευνα της εποχής. Ξεχωριστού ενδιαφέροντος είναι το φωτογραφικό υλικό του Αρχείου Β. Καλαϊτζή – Μουντάκη που παρουσιάζει την Μικρασιατική εκστρατεία & καταστροφή. Όλα τα ορόσημα της στρατιωτικής πορείας του ελληνικού στρατού παρουσιάζονται μαζί με τα σημαντικότερα πολιτικά και στρατιωτικά πρόσωπα της περιόδου αλλά και οι –εξαιρετικής σπανιότητας- στιγμές ξεκούρασης των ελλήνων στρατιωτών (θεατρικά δρώμενα, γυμναστικές επιδείξεις κ.λπ.).

Στη δικτυακή πύλη της Europeana παρουσιάζονται 59 από τα σημαντικότερα έργα της Εθνικής Πινακοθήκης - Μουσείου Αλεξάνδρου Σούτσου, που καλύπτουν την ιστορία της νεοελληνικής τέχνης.  Περιλαμβάνονται δημιουργίες των Δομήνικου Θεοτοκόπουλου, Γ. Άβλιχου, Ι. Αλταμούρα, Θ. Απάρτη, Α. Αστεριάδη, Σ. Βασιλείου, Κ. Βολανάκη, Γ. Βρούτου, Θ. Βρυζάκη, Γ. Γαΐτη, Ν. Γύζη, Κ. Δημητριάδη, Δ. Διαμαντόπουλου, Λ. Δρόση, Γ. Ιακωβίδη, Φ. Κόντογλου, Ν. Κουνελάκη, Α. Κριεζή, Π. Λεμπέση, Νικηφ. Λύτρα, Νίκου Λύτρα, Κ. Μαλέα, Γ. Μόραλη, Χ. Μποκόρου, Γ. Μπονάνου, Γ. Μπουζιάνη, Μιχ. Οικονόμου, Α. Παβία, Γ. Παππά, Κ. Παρθένη, Φρ. Πίτζε, Ι. Ρίζου, Σ. Σαββίδη, Γ. Σπυρόπουλου, Π. Τέτση, Μ. Τόμπρου, Γ. Τσαρούχη, Α. Φασιανού, Γ. Χαλεπά, Ν. Χατζηκυριάκου-Γκίκα καθώς και ενδεικτικά έργα από τη συλλογή της δυτικοευρωπαϊκής ζωγραφικής όπως E. Delacroix, L. Giordano, Cecco del Caravaggio, J. Tintoretto.

50 σημαντικά εκθέματα από τις συλλογές του Ναυτικού Μουσείου Ελλάδος προβάλλονται στην Europeana και παρουσιάζουν την ελληνική ναυτική ιστορία και παράδοση.  Από την παπυρέλλα, πιθανό μακρινό απόγονο μεσολιθικού σκάφους, μέχρι την αθηναϊκή τριήρη του 5ου π.χ. αι. παρουσιάζονται στον επισκέπτη τα ναυτικά επιτεύγματα της προϊστορικής και αρχαίας εποχής. Πολλά, επίσης, εκθέματα προέρχονται από την Ελληνική Επανάσταση με κορυφαίο έκθεμα την επαναστατική σημαία ενός πλοίου του Αγώνα. Τέλος, παρουσιάζονται πλοία του Πολεμικού Ναυτικού που συμμετείχαν στους Βαλκανικούς πολέμους και στον Β’  Παγκόσμιο, ιστορικά εμπορικά πλοία που ανήκαν σε στόλους Ελλήνων εφοπλιστών καθώς και παραδοσιακά σκάφη του 19ου  και 20ου αι.

Το Κέντρο Τεχνικού Πολιτισμού - Βιομηχανικό Μουσείο Ερμούπολης έχει υποβάλει στην Europeana ένα τμήμα της συλλογής του για την ιστορία της Ελληνικής ατμοπλοΐας, στο πλαίσιο της οποίας εκτίθενται αντικείμενα που ανελκύσθηκαν το 2006 από το ναυάγιο του τροχήλατου ατμόπλοιου Πατρίς. Το Πατρίς βυθίστηκε μετά από πρόσκρουση σε ύφαλο κοντά στην Κέα το 1868. Δεν υπήρξαν θύματα, καθώς όλοι οι επιβάτες βγήκαν σώοι στη στεριά. Το πλοίο, το οποίο κόπηκε στα δύο από τη σφοδρή σύγκρουση, βρίσκεται βυθισμένο σε βάθος περίπου 50 μέτρων μέχρι σήμερα και αποτελεί δημοφιλές αξιοθέατο στον κόσμο των δυτών, καθότι πρόκειται για ένα θαυμάσια συντηρημένο ναυάγιο.