Η Εφορεία Παλαιοανθρωπολογίας - Σπηλαιολογίας Βόρειας Ελλάδος έχει έδρα τη Θεσσαλονίκη και είναι αρμόδια για τους νομούς των Περιφερειών Κεντρικής Μακεδονίας, Δυτικής Μακεδονίας, Ανατολικής Μακεδονίας - Θράκης, Θεσσαλίας, Ηπείρου και Βορείου Αιγαίου.

Η Εφορεία Παλαιοανθρωπολογίας-Σπηλαιολογίας είναι αρμόδια για τον εντοπισμό, έρευνα, ανασκαφή, μελέτη, καθώς και για την προστασία και ανάδειξη των σπηλαίων (φυσικών ή τεχνητά διαμορφωμένων) που παρουσιάζουν ενδιαφέρον από φυσική, αρχαιολογική, ιστορική, παλαιοντολογική και παλαιοανθρωπολογική άποψη, καθώς και των πάσης φύσεως ευρημάτων που προέρχονται από αυτά. Παράλληλα είναι αρμόδια για τον συντονισμό της παλαιοανθρωπολογικής - παλαιοντολογικής έρευνας και για την προβολή του σπηλαιολογικού πλούτου της χώρας.

Οι δραστηριότητες της Εφορείας που υλοποιούνται από προσωπικό διαφόρων ειδικοτήτων (αρχαιολόγους, αρχαιοζωολόγους, ανθρωπολόγους, τεχνικούς, γεωλόγους, βιολόγους, σπηλαιοερευνητές και σπηλαιοδύτες, προσωπικό διοικητικής υποστήριξης) περιλαμβάνουν:
- Εντοπισμό και αυτοψίες σπηλαίων, Σπηλαιοεξερεύνηση, Επιφανειακή έρευνα και περισυλλογή ευρημάτων, Ανασκαφικές έρευνες, Αναλύσεις ευρημάτων και δειγμάτων, Μελέτη και δημοσίευση ερευνών.
- Αποτυπώσεις - χαρτογραφήσεις σπηλαίων, Οργάνωση αρχείου σπηλαίων (συστ.GIS).
- Παρουσίαση και έκθεση σπηλαιολογικού υλικού στα κατά τόπους Μουσεία Περιφερειακών Μονάδων ΥΠΠΟ.
- Προβολή του σπηλαιολογικού μας πλούτου, συμμετοχή σε Διεθνή Συνέδρια και Εκθέσεις, παραγωγή έντυπου υλικού, υλοποίηση εκπαιδευτικών προγραμμάτων, συνεργασία με Δημόσιους, Δημοτικούς και ιδιωτικούς φορείς σε θέματα αξιοποίησης και διαχείρισης σπηλαίων της περιοχής τους, σύνταξη προδιαγραφών τεχνικών μελετών, επίβλεψη εφαρμογής των μελετών για την τουριστική αξιοποίηση σπηλαίων.
- Συνεργασία με σπηλαιολογικούς συλλόγους και την Ομοσπονδία Σπηλαιολογικών Συλλόγων, χορήγηση αδειών σπηλαιοεξερεύνησης σε ομάδες μελών σπηλαιολογικών συλλόγων με όρους.
- Έλεγχος της κατάστασης διατήρησης των αξιοποιημένων κυρίως σπηλαίων.

Βασικές επιδιώξεις της Εφορείας: Η συστηματική αρχαιολογική έρευνα των σπηλαίων, παράλληλα με την καταγραφή, αποτύπωση και προβολή τους. Η ευαισθητοποίηση των πολιτών σε θέματα προστασίας των σπηλαίων και η σύμφωνα με αυστηρά επιστημονικές προδιαγραφές τουριστική αξιοποίηση των σημαντικότερων.