Η 10η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων αποτελεί περιφερειακή υπηρεσία του Υπουργείου Πολιτισμού και συστήθηκε με το Προεδρικό Διάταγμα υπ' αριθμ. 941/1977 (ΠΔ 941/15-10-77/αρ. Φύλλου 320/Α/17-10-77 ΦΕΚ, "Περί Οργανισμού του Υπουργείου Πολιτισμού και Επιστημών"), όπως αυτό αναθεωρήθηκε με το Προεδρικό Διάταγμα υπ' αριθμ. 191/2003 (ΠΔ 191/10-6-03/ αρ. Φύλλου 146/Α/13-6-03 ΦΕΚ, "Οργανισμός Υπουργείου Πολιτισμού"), του ΥΠΠΟ. Η έδρα της Υπηρεσίας βρίσκεται στον Πολύγυρο Χαλκιδικής και έχει ως χώρους ευθύνης το Νομό Χαλκιδικής και το Άγιον Όρος (άρθρο 35 του πρώτου και 43 του δευτέρου διατάγματος).
Στην αρμοδιότητα της Εφορείας ανήκει η αποκάλυψη, φύλαξη και προστασία, καθώς και η συντήρηση, αναστήλωση και μελέτη των αρχαίων της περιοχής ευθύνης της (άρθρο 36 του πρώτου και 45 του δευτέρου διατάγματος).
Για τους παραπάνω λόγους ασκεί τη διοικητική μέριμνα εφαρμογής των νόμων, οι οποίοι διέπουν την Αρχαιολογική Υπηρεσία για την προστασία των αρχαιοτήτων (Νόμος 3028/2002/αρ. Φύλλου 153/Α/28-6-02 ΦΕΚ, "Για την προστασία των αρχαιοτήτων και εν γένει της πολιτιστικής κληρονομιάς"). Ειδικά τις ενέργειες συντήρησης και προστασίας των αρχαίων στην περιοχή του Αγίου Όρους διέπει ειδικό καθεστώς, έτσι όπως αυτό ορίζεται στο νόμο 2557/1997/αρ. Φύλλου 271/Α/24-12-97 ΦΕΚ, "Θεσμοί, μέτρα και δράσεις πολιτιστικής ανάπτυξης" (άρθρο 7), και στο Προεδρικό Διάταγμα 264/1999 (ΠΔ 264/11-10-99/Αρ. Φύλλου 215/Α/19-10-99 ΦΕΚ, "Οργάνωση και εκτέλεση των Έργων συντήρησης στο Άγιον Όρος" του ΥΠΠΟ, και δίνει στην Εφορεία την ευθύνη συντονισμού σχετικά με τις εργασίες στο Άγιον Όρος (άρθρα 2-3 του ανωτέρω Διατάγματος).
Για την εφαρμογή του νόμου και την εκτέλεση των έργων της, η 10η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων συνεργάζεται με όλους τους άλλους φορείς (Διεύθυνση Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων του ΥΠΠΟ, ΚΕ.Δ.Α.Κ. του Υπουργείου Μακεδονίας-Θράκης και τις Ιερές Μονές του Αγίου Όρους.

Η 10η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων διεξάγει σωστικές και συστηματικές ανασκαφές στο χώρο ευθύνης της, συντάσσει μελέτες και πραγματοποιεί εργασίες στερέωσης και αναστήλωσης μνημείων, καθώς και συντήρησης κειμηλίων και ανασκαφικών ευρημάτων. Εκδίδει επίσης οικοδομικές άδειες (εκσκαφής), διεκπεραιώνει όλες τις τρέχουσες υποθέσεις ιδιωτών που την αφορούν, και οργανώνει μόνιμες και περιοδικές εκθέσεις κειμηλίων και ευρημάτων ανασκαφών (δημιουργία μουσείων).

Eπισκέψιμοι Αρχαιολογικοί Χώροι και Χώροι Ιστορικής Σημασίας

1. Άγιον Όρος (επισκέψιμος χώρος μετά από συνεννόηση με την Ιερά Κοινότητα).
2. Άγιος Νικόλαος, θέση Πύργος ή Μυτάρι: Ερείπια Μονής Χρυσοκάμαρου.
3. Γαλάτιστα, εντός οικισμού: Βυζαντινός πύργος με υδρόμυλους.
4. Γαλάτιστα, εκτός οικισμού: Μονή Αγίας Αναστασίας.
5. Ιερισσός, θέση Κρούνα: Βυζ. πύργος Κρούνας Μ. Χελανδαρίου.
6. Καλάνδρα, εντός οικισμού: Ενοριακός ναός Κοίμησης της Θεοτόκου.
7. Καλάνδρα, θέση Παναγία: Ναός Εισοδίων της Θεοτόκου μετοχίου Μ. Χελανδαρίου.
8. Καλλιθέα, θέση Σωλήνας: Παλαιοχριστιανική βασιλική Σωλήνα.
9. Ν. Καλλικράτεια, εκτός οικισμού: Ερείπια παλαιοχριστιανικού λουτρού.
10. Ν. Σίλατα, Βεριά: Οχύρωση, παλαιοχριστιανική και βυζαντινή πόλη της Βρύας.
11. Ν. Φώκαια, θέση Μετοχίου Μ. Αγίου Παύλου: Βυζ. πύργος και μετόχι Μ. Αγίου Παύλου.
12. Ν. Φώκαια, θέση Σάνη: Βυζ. πύργος μετοχίου Μ. Σταυρονικήτα.
13. Νικήτη, θέση Άγιος Γεώργιος: Παλαιοχριστιανική βασιλική Σωφρονίου.
14. Νικήτη, θέση Άγιος Γεώργιος: Παλαιοχριστιανική βασιλική Αγίου Γεωργίου.
15. Ολυμπιάδα, θέση Λιοτόπι: Αρχαία Στάγειρα και βυζαντινό διατείχισμα.
16. Ουρανούπολη: Πύργος Προσφορίου, Μονή Ζυγού.
17. Παλαιοχώρι, θέση Νέπωσι: Βυζαντινή οχύρωση.
18. Ποτίδαια, εντός οικισμού: Διατείχισμα Κασσανδρείας
19. Στάγειρα, εντός οικισμού: Ενοριακός ναός Γεννήσεως της Θεοτόκου.
20. Στάγειρα, εκτός οικισμού: Αρχαιολογικός χώρος Σιδηροκαυσίων.
21. Συκιά, εντός οικισμού: Ενοριακός ναός Αγίου Αθανασίου.
22. Συκιά, θέση Αρχαία Τορώνη: Βυζαντινή οχύρωση Ληκύθου και παλαιοχριστιανικές βασιλικές Ι, ΙΙ, ΙΙΙ.